Kunst in de Sint Willibrordkerk
De rijke collectie religieuze kunst in ons neogotische kerkgebouw
De Sint Willibrordkerk herbergt een indrukwekkende verzameling religieuze kunst die grotendeels dateert uit de tijd van de bouw van de kerk (1876-1877) en de decennia daarna. Het interieur met zijn kunstschatten weerspiegelt de neogotische stijl en de opvattingen van het Sint Bernulphusgilde, een vereniging van katholieke kunstenaars en architecten die zich inzette voor een kwalitatief hoogstaande kerkelijke kunst in Nederland.
De kunstwerken in de kerk vormen samen een theologisch programma dat de belangrijkste geloofswaarheden en de heilsgeschiedenis uitbeeldt. Ze waren niet alleen bedoeld als verfraaiing, maar vooral als ondersteuning van de liturgie en als middel om de gelovigen te onderwijzen en te inspireren in hun geloof.
Op deze pagina vindt u een overzicht van de belangrijkste kunstwerken in onze kerk, onderverdeeld naar categorie. We nodigen u uit om tijdens een bezoek aan de kerk deze schatten van nabij te komen bekijken.
Altaren
Het neogotische hoofdaltaar met retabel
Het hoofdaltaar
Het hoofdaltaar is het centrale en meest imposante kunstwerk in onze kerk. Het is een prachtig voorbeeld van neogotische altaarbouw, uitgevoerd in wit marmer met vergulde en polychrome accenten. Het altaar werd ontworpen door Friedrich Wilhelm Mengelberg en vervaardigd in 1878.
De retabel (altaaropstand) is rijkelijk versierd met reliëfs die scènes uit het leven van Christus uitbeelden, met als centraal tafereel de kruisiging. De beeldengroepen aan weerszijden tonen de aanbidding door herders en koningen. Het geheel wordt bekroond door een sierlijke toren (baldakijn) met een beeldengroep van de verrezen Christus.
Het tabernakel, de bewaarplaats van het Allerheiligste Sacrament, is geplaatst in het centrum van het altaar en is rijkelijk versierd met vergulde motieven. De deur van het tabernakel toont het symbool van het Lam Gods.
De mensa (altaartafel) rust op een gebeeldhouwde voorstelling van het Laatste Avondmaal. Onder het altaar bevindt zich een reliekschrijn met relieken van verschillende heiligen.
De zijaltaren
In de zijbeuken en transepten van de kerk bevinden zich vijf zijaltaren, elk gewijd aan een heilige of devotie. Deze zijaltaren zijn eveneens uitgevoerd in neogotische stijl en passen harmonisch bij het hoofdaltaar, hoewel ze kleiner en eenvoudiger zijn in uitvoering.
De belangrijkste zijaltaren zijn gewijd aan:
- Onze Lieve Vrouw - Met een fraai polychroom Mariabeeld uit ca. 1880, toegeschreven aan het atelier van Mengelberg. Het altaar is rijkelijk versierd met engelenfiguren en bloemmotieven.
- Sint Jozef - Met een beeld van Sint Jozef met het kindje Jezus. De altaarretabel toont scènes uit het leven van Sint Jozef.
- Heilig Hart - Met een expressief beeld van Christus die zijn Heilig Hart toont. Dit altaar dateert uit een wat latere periode (ca. 1920) en vertegenwoordigt de toen populaire Heilig-Hartdevotie.
- Sint Willibrord - Gewijd aan de patroonheilige van de kerk. Het altaar bevat een gebeeldhouwd reliëf van Sint Willibrord die de Friezen doopt.
- Sint Antonius - Een kleiner altaar in een zijkapel, gewijd aan de populaire heilige Antonius van Padua, met een beeld van de heilige met het kindje Jezus.
Friedrich Wilhelm Mengelberg
Friedrich Wilhelm Mengelberg (1837-1919) was een prominent kunstenaar en beeldhouwer van Duitse afkomst die in Nederland grote bekendheid verwierf door zijn neogotische kerkmeubelen en sculpturen.
Als actief lid van het Sint Bernulphusgilde werkte hij nauw samen met architect Alfred Tepe aan de artistieke inrichting van tientallen kerken in Nederland, waaronder onze Sint Willibrordkerk.
Mengelberg stond bekend om zijn vakmanschap, aandacht voor detail en diepgaande kennis van de middeleeuwse iconografie. Zijn atelier in Utrecht produceerde altaren, preekstoelen, beelden, koorbanken en ander kerkmeubilair van hoge kwaliteit.
Naast het hoofdaltaar worden ook diverse andere kunstwerken in onze kerk aan Mengelberg of zijn atelier toegeschreven, waaronder enkele heiligenbeelden en de preekstoel.
Symboliek en betekenis
De altaren in onze kerk zijn rijk aan symboliek die belangrijke theologische concepten uitdrukken:
- Het centrale tabernakel symboliseert Christus als middelpunt van de kerk en het geloof.
- De kruisigingsscène op de retabel herinnert aan het ultieme offer van Christus.
- De vier evangelisten, vaak afgebeeld aan de zijkanten van altaren, verwijzen naar de verkondiging van het evangelie aan de vier windstreken.
- De eucharistische symbolen zoals druiven, wijn en korenaren verwijzen naar het Laatste Avondmaal en het sacrament van de Eucharistie.
- De baldakijn boven het altaar symboliseert de hemel en de hemelse waardigheid van de liturgie die op het altaar wordt gevierd.
Kunsthistorische waarde
De kunstschatten in onze kerk vormen samen een belangrijk ensemble van neogotische kerkelijke kunst in Nederland. Ze vertegenwoordigen de visie van het Sint Bernulphusgilde op christelijke kunst en de herleving van middeleeuwse artistieke tradities in de 19e eeuw.
De Sint Willibrordkerk wordt door kunsthistorici beschouwd als een Gesamtkunstwerk, een totaalkunstwerk waarbij alle onderdelen - architectuur, beeldhouwwerk, schilderkunst, glas-in-lood - samen een harmonische eenheid vormen. Dit is zeldzaam, omdat in veel kerken de oorspronkelijke eenheid later is verbroken door verbouwingen of vervangingen.
Verschillende kunstwerken in onze kerk zijn opgenomen in het register van beschermd cultureel erfgoed vanwege hun kunsthistorische waarde. Wij zien het als onze verantwoordelijkheid om dit erfgoed te behouden en door te geven aan toekomstige generaties.
Bezichtiging en rondleidingen
De kerk is op bepaalde tijden opengesteld voor bezichtiging. Buiten de tijden van de liturgische vieringen kunt u de kerk bezoeken op:
- Woensdag: 14:00 - 16:00 uur
- Zaterdag: 14:00 - 16:00 uur
- En op afspraak voor groepen vanaf 10 personen
Iedere eerste zaterdag van de maand worden er om 14:30 uur rondleidingen gegeven door vrijwilligers die u meer kunnen vertellen over de geschiedenis en de kunstschatten van de kerk. Deelname aan deze rondleidingen is gratis, maar een vrijwillige bijdrage voor het onderhoud van de kerk wordt zeer op prijs gesteld.
Voor het maken van foto's en video-opnamen voor publicatie of commerciële doeleinden is vooraf toestemming nodig. Neem hiervoor contact op via ons contactformulier.
